Jakie są rodzaje umowy o pracę?

Jakie są rodzaje umowy o pracę?
Marek Cieślak

Marek Cieślak

Prezes CGO Finance

Umowa o pracę to dokument zawierający prawa i obowiązki pracodawcy i pracownika oraz warunki zatrudnienia. Jakie są rodzaje umowy o pracę? Jakie elementy powinna zawierać? Jak rozwiązać umowę o pracę? Odpowiadamy!

Spis treści

Czym jest umowa o pracę?

Umowa o pracę to dwustronna umowa, która reguluje stosunek pracy pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. Na jej podstawie pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego w umowie rodzaju pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, we wskazanym przez pracodawcę czasie i miejscu. Pracownik powinien wykonywać powierzone mu obowiązki sumiennie i starannie, przestrzegać obowiązków BHP oraz stosować się do poleceń przełożonych. Pracodawca z kolei zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za określonym wynagrodzeniem. Stosunek pracy nawiązuje się w dniu wskazanym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy.

Umowa o pracę jest ważna z kilku powodów, mianowicie:

  • zapewnia pracownikowi ochronę prawną – pracownik ma prawo m.in. do otrzymywania comiesięcznego wynagrodzenia za pracę, urlopu wypoczynkowego, świadczeń chorobowych, a także do innych uprawnień wynikających z przepisów prawa pracy,
  • potwierdza zatrudnienie pracownika – dzięki niej pracownik może ubiegać się m.in. o świadczenia z ubezpieczeń społecznych, takie jak emerytura, renta czy zasiłek chorobowy, łatwiej mu uzyskać kredyt mieszkaniowy,
  • daje pracownikowi poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa – pracownik ma pewność, że jego praca jest doceniana i że może liczyć na wynagrodzenie w stałej i znanej mu wysokości przez określony czas.

Jakie elementy powinna zawierać umowa o pracę?

Umowa o pracę (na okres próbny, na czas określony i czas nieokreślony) musi być zawarta w formie pisemnej, pod rygorem nieważności. W przypadku, gdy umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do:

  • stron umowy,
  • rodzaju umowy,
  • jej warunków.

Umowa o pracę określa strony umowy, adres siedziby pracodawcy, a w przypadku pracodawcy będącego osobą fizyczną nieposiadającego siedziby – adres zamieszkania, a także rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

  • rodzaj pracy,
  • miejsce lub miejsca wykonywania pracy,
  • wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia,
  • wymiar czasu pracy,
  • dzień rozpoczęcia pracy,
  • oraz inne elementy, charakterystyczne dla konkretnego typu umowy o pracę.

Rodzaje umowy o pracę – umowa o pracę na okres próbny

Jednym z rodzajów umowy o pracę jest umowa o pracę na okres próbny. Zawiera się ją na okres nieprzekraczający 3 miesięcy, z zastrzeżeniem wskazanym w ustawie, w celu:

  • sprawdzenia kwalifikacji pracownika,
  • i możliwości jego zatrudnienia do wykonywania określonego rodzaju pracy.

W umowie o pracę na okres próbny w 2024 roku wskazuje się:

  • czas jej trwania lub dzień jej zakończenia oraz, gdy strony tak uzgodnią, postanowienie o przedłużeniu umowy o czas urlopu, a także o czas innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli wystąpią takie nieobecności,
  • okres, na który strony mają zamiar zawrzeć umowę o pracę na czas określony w przypadku oraz postanowienie o możliwym wydłużeniu umowy.

Tego rodzaju umowę zawiera się na okres nieprzekraczający:

  • 1 miesiąca – w przypadku zamiaru zawarcia umowy o pracę na czas określony krótszy niż 6 miesięcy;
  • 2 miesięcy – w przypadku zamiaru zawarcia umowy o pracę na czas określony wynoszący co najmniej 6 miesięcy i krótszy niż 12 miesięcy.

Ustawodawca przyznał stronom prawo do jednokrotnego wydłużenia w umowie o pracę na okres próbny powyższe okresy, nie więcej jednak niż o 1 miesiąc, gdy jest to uzasadnione rodzajem pracy.

Pracodawca może ponownie zawrzeć umowę o pracę na okres próbny z tym samym pracownikiem, jeżeli pracownik ma być zatrudniony w celu wykonywania innego rodzaju pracy.

Rodzaje umowy o pracę – umowa o pracę na czas oznaczony

Okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony oraz łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami nie może przekraczać:

  • 33 miesięcy,
  • i łącznie 3 umów.

Gdy strony przekroczą powyższe terminy, uważa się, że pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, od dnia następującego po upływie wskazanych okresów, lub od dnia zawarcia czwartej umowy o pracę na czas określony. Od tej regulacji występują wyjątki, np. zatrudnienie na postawie umowy na zastępstwo.

Jeśli strony ustaliły dłuższy czas trwania tego rodzaju umowy i wykonywania na jej podstawie obowiązków, ustawodawca przyjmuje, że strony zawarły nową umowę na czas określony, od dnia następnego po dniu, w którym miało nastąpić rozwiązanie dotychczasowej umowy o pracę.

Jakie zmiany w Kodeksie pracy czekają w 2024 roku? Sprawdź w tym artykule

Rodzaje umowy o pracę – umowa o pracę na czas nieoznaczony

Umowa o pracę na czas nieokreślony to rodzaj umowy o pracę, która nie ma określonego terminu wygaśnięcia. Może być zawarta na czas nieokreślony w każdym momencie, niezależnie od tego, czy pracownik był wcześniej zatrudniony u danego pracodawcy. To najkorzystniejszy rodzaj umowy o pracę. Zapewnia m.in. pracownikowi:

  • najlepszą ochronę prawną – pracodawca może rozwiązać taką umowę tylko z ważnych powodów, np. niewywiązywanie się pracownika z obowiązków pracowniczych, likwidacja lub reorganizacja zakładu pracy, lub przyczyny osobiste pracodawcy,
  • prawo do pełnego pakietu świadczeń pracowniczych, np. wynagrodzenie za pracę, urlop wypoczynkowy, świadczenia chorobowe, zasiłek macierzyński, zasiłek ojcowski itp.
  • dłuższy okres wypowiedzenia niż w przypadku umowy na czas określony.

Zasady rozwiązania umowy o pracę

Zgodnie z Kodeksem pracy, umowa o pracę może zostać rozwiązana:

  • na mocy porozumienia stron – strony mogą dowolne warunki rozwiązania umowy,
  • przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia – pracownik lub pracodawca składa oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę z zachowaniem określonego okresu wypowiedzenia; jego okres zależy od rodzaju umowy o pracę i stażu pracy pracownika.
  • przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia – może ono nastąpić tylko w przypadkach wskazanych w ustawie,
  • z upływem czasu, na który była zawarta.

Ustawodawca zastrzegł, że w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinny być wskazane:

  • przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy,
  • pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy.

Jakie są rodzaje umowy o pracę? Podsumowanie

Umowa o pracę to bardzo ważny dokument dla obu stron stosunku pracy: określa ich prawa i obowiązki, zapewnia stabilność i przejrzystość zatrudnienia, przez co daje dużą pewność w zakresie sytuacji prawno-ekonomicznej pracownika, ale także pracodawcy. Przygotowane przez nas kompendium wiedzy o umowie o pracę 2024 może służyć jako pomoc w zrozumieniu, jakie są rodzaje umowy o pracę, zasad nawiązywania i bezpieczeństwa stosunku pracy.

Jeśli zainteresował Cię powyższy wpis i chcesz wiedzieć więcej na poruszony w nim temat zapraszamy do współpracy. Nasi specjaliści są do Twojej dyspozycji. Skontaktuj się już dzisiaj i daj sobie pomóc.

Wyróżniony ekspert

Marek Cieślak

Prezes CGO Finance